Het is inmiddels weer zomer, en dat betekent dat we te maken krijgen met oplopende temperaturen, die de komende periode weer dusdanig kunnen oplopen dat er opnieuw sprake is van een regionale of landelijke hittegolf. Omdat papegaaien en parkieten afkomstig zijn uit een (sub)tropisch klimaat zou je verwachten dat onze vogels zich helemaal thuis voelen bij deze temperaturen. Toch is niets minder waar, want ook papegaaien en parkieten kunnen last hebben van het warme weer. Dit komt omdat vogels, in tegenstelling tot mensen, geen zweetklieren hebben; daarnaast is hun lichaam bedekt met een dik verenpak dat functioneert als een soort van winterjas. Bij blootstelling aan direct zonlicht en hoge temperaturen, zeker in combinatie met een hoge luchtvochtigheid of slechte ventilatie kunnen ze daardoor wel degelijk oververhit raken. 

In het wild zie je dat papegaaien en parkieten hun gedrag en dagelijkse routine strikt afstemmen op de temperatuur. Zo vertonen ze de grootste activiteit tijdens de koelere uren rondom zonsopgang en zonsondergang, waarbij ze in groepen naar en van hun foerageergebieden vertrekken om voedsel te verzamelen. Tijdens de heetste momenten op de dag, wanneer de zon op haar felst is, zoeken ze verkoeling in de schaduw tussen het dichtbegroeide gebladerte, in rotsspleten of holle boomstammen en houden hier een siësta. Hun zoektocht naar voedsel wordt pas weer voortgezet in de namiddag, wanneer de temperaturen weer wat aangenamer worden; daarnaast nemen de vogels regelmatig een verkoelend bad wat bijdraagt aan het verlagen van de lichaamstemperatuur. 

Omdat vogels niet kunnen zweten is hijgen de voornaamste manier om overtollige warmte kwijt te raken.  Daarnaast zullen vogels als ze het warm hebben hun vleugels van het lichaam afhouden, zodat lucht kan ventileren langs de okselholte waar weinig bevedering aanwezig is, om zo wat extra warmte af te voeren. Dit zijn dan ook belangrijke tekenen om in de gaten te houden tijdens de warme dagen: wanneer je papegaai of parkiet een snelle, zware ademhaling vertoont, hijgt met open snavel, afhangende vleugels laat zien en sloom en lusteloos is kan dat zomaar duiden op oververhitting. Zie je deze verschijnselen dan is het belangrijk om direct in te grijpen omdat dit anders kan uitmonden hittestress of een zonnesteek, waarbij een vogel stuiptrekkingen en evenwichtsproblemen kan ontwikkelen en uiteindelijk zelfs in coma kan raken of kan komen te overlijden.  

Als een papegaai of parkiet tekenen van hittestress vertoont is belangrijk om de vogel direct naar een rustige, koele en goed geventileerde plek te verplaatsen en vers water (op kamertemperatuur) of vochtrijke groente of fruit aan te bieden. Daarnaast is belangrijk om de vogel geleidelijk af te laten koelen door de vogel op een vochtige handdoek te zetten, in een ondiepe bak met water te plaatsen of te besproeien met water, waarbij de vleugels opgetild kunnen worden om het water de huid te laten bereiken. Het is belangrijk dat hiervoor lauwwarm in plaats van koud water gebruikt wordt om snelle afkoeling te voorkomen: dat zorgt er namelijk voor dat de bloedvaten in de lichaamsuiteinden afgesloten worden waardoor de vogel de overtollige hitte alsnog niet kwijt kan en zelfs in shock kan raken. Plaats een oververhitte vogel dus ook nooit direct voor een ventilator of airconditioner! Naast het nemen van deze maatregelen is belangrijk dat zo snel mogelijk contact gelegd wordt met een vogelarts, zeker wanneer de verschijnselen niet binnen enkele minuten verbeteren of duidelijk ernstiger van aard zijn, omdat hittestress een levensbedreigende aandoening is waarbij snel ingrijpen belangrijk is. 

Om oververhitting en hittestress bij een papegaai of parkiet te voorkomen zijn de volgende praktische voorzorgsmaatregelen van belang: 

• Zorg voor een koele omgeving: plaats de kooi of standaard op een koele, goed geventileerde plaats, weg van de volle zon. Plaats een verblijf nooit bij een raam met direct invallend zonlicht: dit kan snel leiden tot opwarming en oververhitting. Houd gordijnen of jaloezieën gesloten om hitte buiten te houden. 

• Monitor de temperatuur in de omgeving van het verblijf met een thermometer; idealiter ligt deze tussen de 18 en 27 graden Celsius. 

• Biedt schaduwplekken in de vorm van natuurlijke beschutting (boomtakken, bladeren), een lichte, luchtdoorlatende doek of schuilmogelijkheden. 

• Zorg voor voldoende luchtcirculatie met behulp van een ventilator of airco, maar richt deze nooit direct op de vogel en zorg dat deze altijd de keuze heeft om uit de luchtstroom te gaan zitten. 

• Zorg dat je papegaai of parkiet altijd beschikking heeft over voldoende vers en schoon drinkwater; ververs dit zo nodig meerdere malen per dag. 

• Biedt voedsel met een hoog water gehalte (zoals groente of fruit) aan om vochtinname te bevorderen zodat je papegaai of parkiet voldoende gehydreerd blijft. Je kunt daarnaast ook een gezonde, verfrissende ijssnack maken voor je papegaai door stukjes fruit, groente of noten in te vriezen in (kokos)water of vers vruchtensap (zonder toegevoegde suikers).  

• Zorg voor verkoeling in de vorm van een (ondiep) waterbadje, douchebeurt of vernevel of besproei de veren lichtjes met (lauwwarm) water.  

Met voorgenoemde concrete tips komen jij en je vogel hopelijk de zomer goed door en houden jullie beiden het hoofd koel, ook bij een eventuele hittegolf.  

Bron: Dr.Yvonne van Zeeland, Vogelspecialist Faculteit Utrecht